Hoe vrij besteedbaar is de IIT echt?

Update: do 1 oktober 2020 - 23:04 uur

> Blog

1 oktober 2020 – De individuele inkomenstoeslag (IIT) is een vrij besteedbaar extraatje. Je mag zelf weten waar je het aan uitgeeft. Maar er kunnen gemene addertjes onder het gras zitten afhankelijk van het beleid van jouw gemeente. Of vrij besteedbaar ook echt helemaal vrij is, valt dus nog te bezien.

Ja, in principe besteedbaar

De individuele inkomenstoeslag als een los fenomeen is inderdaad een vrij besteedbaar bedrag. In de Participatiewet vinden we geen rechtvaardiging om belanghebbenden op te leggen het specifiek aan iets te besteden. Waar je de toeslag aan besteedt, hoeft dus niet iets te zijn dat noodzakelijk is. Je mag het aan iets nuttigs uitgeven, maar ook aan iets dat alleen maar leuk is.

Lees ook de blog: Bepaal zelf hoe je jouw individuele inkomenstoeslag besteedt.

Echt vrij besteedbaar?

Het wordt wat minder zeker dat vrij besteedbaar ook echt vrij is als bij een belanghebbende de behoefte aan bijzondere bijstand ontstaat.

Vervolgens hangt de vrijheid nogal af van willekeur, namelijk hoeveel geluk of pech je met jouw gemeente hebt.

Bijzondere bijstand

Eigenlijk is de individuele inkomenstoeslag (artikel 36 Participatiewet) een vorm van bijzondere bijstand. Een andere vorm is de individuele studietoeslag (artikel 36b Participatiewet).

Maar de meest bekende en meest voorkomende bijzondere bijstand is de voorziening die is geregeld in artikel 35 van de Participatiewet. Het is bijstand voor als je niet beschikt over de middelen om te voorzien in de uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende noodzakelijke kosten van het bestaan.

De bijzondere bijstand moet je overigens niet verwarren met de algemene bijstandsuitkering.

Geluk of pech

Het is oneerlijk verdeeld in Nederland. We hebben landelijke wetten, maar ook zogenaamde beleidsvrijheid van gemeenten. Ze kunnen op sommige aspecten doen wat ze maar willen.

In artikel 35 van de Participatiewet is ook bepaald dat het college van burgemeester en wethouders van de gemeente van oordeel kan zijn dat de bijzondere kosten betaald hadden kunnen worden vanuit – onder andere – de individuele inkomenstoeslag. Als het college dat vindt, kan bijzondere bijstand worden geweigerd.

Huh, maar dan is de individuele inkomenstoeslag helemaal niet zo vrij besteedbaar als we dachten, toch?

Het hangt helemaal af van de gemeente waar het om gaat, waar jij aan bent overgeleverd. Helaas!

In het Hart van West-Brabant heb je geluk

Gelukkig (voor de belanghebbenden die daar wonen) zijn er gemeenten die met hun beleidsvrijheid hebben besloten dat zij algemeen van oordeel zijn dat er niet moet worden gekeken naar de individuele inkomenstoeslag als iemand bijzondere bijstand aanvraagt.

Dat betekent dat de IIT niet bij de draagkrachtmeting voor de bijzondere bijstand wordt meegenomen.

De gemeenten Etten-Leur, Moerdijk, Halderberge en Roosendaal in West-Brabant hebben dit in hun lokale beleid vastgelegd (beleidsregel):

Bij de vaststelling van de draagkracht uit inkomen, worden de: individuele inkomenstoeslag (artikel 36 Pw) en de individuele studietoeslag (art. 36b Pw), buiten beschouwing gelaten.

Twee andere West-Brabantse gemeenten, Rucphen en Zundert, stellen ons met andere woorden gerust over de mogelijkheid van vrije besteding van de IIT:

 De individuele inkomenstoeslag is niet gerelateerd aan bepaalde kosten.

In de beleidsregel van gemeente Breda lezen we:

De individuele inkomenstoeslag van artikel 36 van de wet, de individuele studietoeslag van artikel 36b van de wet en de seniorentoeslag van artikel 21 van deze beleidsregels, worden bij de beoordeling van de bijzondere noodzaak en de hoogte van de bijzondere bijstand buiten beschouwing gelaten.

Heb je Kerkrade nou geluk of pech?

Bij sommige gemeenten slaat de twijfel toe. Heb je er nou geluk of pech? Door dubbelzinnig beleid is het een gok.

Als het om de mogelijkheid van vrije besteding van de IIT in combinatie met behoefte aan bijzondere bijstand gaat, is gemeente Kerkrade een voorbeeld van een twijfelgeval.

In de beleidsregel bijzondere bijstand Kerkrade 2020 staat dat het college bij de beoordeling van een aanvraag om bijzondere bijstand zich steeds de vraag stelt of de kosten (waarvoor bijzondere bijstand wordt aangevraagd) kunnen worden voldaan uit de bijstandsnorm, de individuele inkomenstoeslag, het vermogen en het inkomen voor zover dit meer bedraagt dan de bijstandsnorm.

Maar er staat ook

De individuele inkomenstoeslag van artikel 36 van de wet, de individuele studietoeslag van artikel 36b van de wet worden bij de beoordeling van de bijzondere noodzaak en de hoogte van de bijzondere bijstand buiten beschouwing gelaten.

Wat is het nou, gemeente Kerkrade?

En dan nog een addertje onder het gras in Kerkrade:

In geval van tekortschietend besef van eigen verantwoordelijkheid kan de gevraagde bijstand gedeeltelijk of volledig worden geweigerd.

Hier kan de gemeente vele kanten mee op, bijvoorbeeld stellen dat het besteden van de IIT aan een leuk uitstapje (dat niet van levensbelang is) een vorm van tekortschietend verantwoordelijkheidsbesef is.

In Zwolle heb je dikke pech!

Woon je in gemeente Zwolle als belanghebbende met recht op de IIT, dan heb je pech.

Zwolle.nl zegt:

Waar kunt u de toeslag voor gebruiken?
Het geld is om u extra te ondersteunen. Bijvoorbeeld om te sparen voor spullen die u echt nodig heeft in uw huis. Zoals een bank, koelkast, wasmachine, gordijnen of vloerbedekking. Zijn de uitgaven die nodig zijn hoger dan de inkomenstoeslag? Dan kunt u bijzondere bijstand aanvragen.

De bemoeizucht van de gemeente valt nog mee. Het klinkt als een advies. Het is sympathiek dat ze meldt dat er zelfs meer mogelijk is, namelijk de bijzondere bijstand.

Maar dan gaat het faliekant mis!
We lezen – zeer dwingend en dreigend – dat de individuele inkomenstoeslag helemaal niet vrij besteedbaar is volgens de gemeente:

Heeft u recht heeft op individuele inkomenstoeslag? Dan moet u dit geld gebruiken voor bijvoorbeeld de aankoop of reparatie van een wasmachine. Of om uw woning in te richten. Hebt u uw inkomenstoeslag hiervoor niet gebruikt? Dan krijgt u meestal geen of minder bijzondere bijstand. Alleen als uw uitgaven nodig zijn en hoger zijn dan de inkomenstoeslag, kunt u bijzondere bijstand krijgen.

Als we lokale regelgeving van gemeente Zwolle bestuderen, komen we erachter dat het allemaal geen ongelukje is wat we op Zwolle.nl lezen.

In de ‘Beleidsregel bijzondere bijstand duurzame gebruiksgoederen en overige inrichtingskosten gemeente Zwolle 2018’ staat:

De individuele inkomenstoeslag is een middel om te reserveren voor de aanschaf, reparatie en/of vervanging van duurzame gebruiksgoederen en of overige inrichtingskosten.

Dat is heel stellig, of niet?

En dit:

Tot een situatie van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid worden gerekend:
onjuist besteden van de individuele inkomenstoeslag.

Volgens gemeente Zwolle zijn er dus manieren om de IIT onjuist te besteden. Dat draait de mogelijkheid van vrije besteding van de toeslag volledig de nek om.

We zoeken het verder uit

Hiervoor zag je een paar voorbeelden van gemeenten waar je geluk of pech hebt met de mogelijkheden van besteding van de individuele inkomenstoeslag. En soms is het niet duidelijk.

Met onze inventarisatie in de Sociale monitor zijn we het verder aan het onderzoeken en hopen we uiteindelijk gemeenten ertoe over te halen om altijd voor geluk te zorgen.