Dwangsom dient burgerheid en overheid

Update: wo 15 juli 2020 - 09:09 uur

> Blog

13 juli 2020 – De dwangsom bij niet tijdig beslissen is in de Algemene wet bestuursrecht geregeld in artikel 4:17. Welk doel dient deze dwangsom en hoe verloopt de procedure? Zijn er haken en ogen? Deze blog probeert die vragen te beantwoorden.

Doel dwangsom niet tijdig beslissen

Het doel van de dwangsom niet tijdig beslissen (Awb artikel 4:17) is om te dienen als middel voor de burgerheid om de overheid aan te zetten om alsnog een beslissing te nemen.

Een subdoel is de overheid als lerende organisatie te stimuleren om het eigen besluitvormingsproces te verbeteren.

De dwangsom moet door de burgerheid niet worden gezien als verdienmodel of als trofee bij het behalen van overwinningen op de overheid.

Het gaat erom dat de overheid vaker tijdig beslist en niet om het binnenslepen van (zo hoog mogelijke) dwangsommen die uiteindelijk ten koste van de gemeenschap moeten worden opgehoest.

Procedure: in gebreke stellen

Zodra een overheid niet tijdig een beslissing heeft genomen over een aanvraag of op een bezwaar, kan de burgerheid de overheid in gebreke stellen. De overheid heeft dan alsnog de gelegenheid om binnen twee weken een beslissing te nemen op de aanvraag of het bezwaar.

Het maakt niet uit hoe je de overheid in gebreke stelt, want dat is zoals dat heet ‘vormvrij’. Er zijn wel enkele indieningsvereisten:

  • In gebreke stellen moet je schriftelijk doen;
  • Er moet inderdaad nog geen beslissing zijn genomen op je aanvraag of bezwaarschrift;
  • Stel alleen in gebreke als de wettelijke beslistermijn is verstreken. Doe je dat eerder dan verpest je jouw ingebrekestelling. Sommige gemeenten laten jou dan in de val lopen en zeggen niets. Eventueel bij de rechter sta je dan later voor schut. Die zal onverbiddelijk zeggen (vrij vertaald): ‘U was te vroeg, helaas pindakaas!’;
  • Je moet duidelijk maken over welke aanvraag of welk bezwaarschrift het gaat;
  • Je moet aangeven dat de overheidsinstantie nog geen beslissing heeft genomen;
  • Je moet de overheidsorganisatie verzoeken om alsnog een besluit te nemen;
  • Jouw ingebrekestelling mag je zoals hiervoor gesteld niet te vroeg indienen, maar ook niet onredelijk laat;
  • Je moet zelf belanghebbende zijn;
  • Je aanvraag of bezwaar mag niet ‘kennelijk niet-ontvankelijk’ of niet ‘kennelijk ongegrond’ zijn.

Hoewel de ingebrekestelling vormvrij is, verdient het de voorkeur om gebruik te maken van de wijze die de overheidsorganisatie aanbiedt. Vooral als dat een online formulier is, kan dat de betere manier zijn omdat dan het voldoen aan de indieningsvereisten wordt gestuurd en je meestal ook zeker weet dat het aankomt (dit kun je zien als extra service van de overheid richting de burgerheid).

De manieren van in gebreke stellen zijn in volgorde van voorkeur:

Naar de rechter

Je bent bij de ingebrekestelling niet alleen afhankelijk van de overheidsorganisatie. Twee weken na de ingebrekestelling (de tijd dat de overheidsorganisatie extra de ruimte heeft voor het nemen van een beslissing) kun je een ‘beroep niet tijdig beslissen door een overheidsorganisatie’ indienen bij de rechtbank.

Dit in beroep instellen, doe je online op Rechtspraak.nl. Daarbij zal je onder meer worden gevraagd naar een upload van je aanvraag (of bezwaarschrift) en de ingebrekestelling.

Bijzonderheden

  • Voor een kwijtscheldingsverzoek van de gemeentebelastingen geldt geen dwangsomregeling.
  • Je aanvraag of bezwaar mag niet ‘kennelijk niet-ontvankelijk’ of niet ‘kennelijk ongegrond’ zijn. Dat betekent dat het uit de aanvraag of het bezwaarschrift al overduidelijk is dat je – om even populair te zeggen –  geen poot hebt om op te staan. Maar wanneer is dat zo? En moet dat dan aan jou bekend zijn gemaakt binnen de termijn die daarvoor staat? Dat is iets wat Burgerheid.nl nog aan het onderzoeken is aan de hand van nog echte lopende zaken van burgers.
  • Het besluit dat de overheid neemt op een ingebrekestelling is geen besluit op je aanvraag of bezwaarschrift. Wel is het zo dat het voor de hand ligt dat de overheid tegelijk met een positief besluit op de ingebrekestelling ook alsnog een besluit op je aanvraag of bezwaar neemt. Gebeurt dat na die extra twee weken, dan is de overheidsinstantie voor elke dag te laat een dwangsom verschuldigd. De dwangsom loopt uiterlijk 42 dagen en bedraagt maximaal € 1.442 (zie meer daarover op de website van de Rijksoverheid).
  • Een afwijzend schriftelijk besluit op je ingebrekestelling is ook een besluit en is voor bezwaar vatbaar. Dat moet ook in de brief staan (dat je in bezwaar kunt gaan).
    Er is hierover overigens in de rechtspraak wel eens discussie geweest waarbij wordt gesteld dat een ingebrekestelling geen aanvraag in de zin van de Abw is.
  • Het gebeurt ook wel eens dat een overheid alleen maar afwijzend reageert op je ingebrekestelling zonder aan te geven dat je er tegen in bezwaar kunt gaan. Vraag dan schriftelijk om wat beters (een besluit met bezwaarmogelijkheid).
  • Sommige overheden proberen met een besluit op je ingebrekestelling een aanvraag af te serveren. Trap daar niet in. Helaas gaat de rechtbank ook nog wel eens mee in deze dwaling. Blijf dan vastberaden inzetten op je mogelijkheden zolang je daar het vermogen (energie, zin, vrienden, geld, doorzettingsvermogen, een lijntje met Burgerheid.nl enzovoort) voor hebt.

Nog een weg te gaan

Helaas weten we bij Burgerheid.nl ook nog niet alles (de burgerheid heeft een kennisachterstand op de overheid), maar we zoeken wel voortdurend naar meer antwoorden en zekerheden in de wet. Ook in de jurisprudentie (uitspraken van rechters).

Bovendien zijn we betrokken bij enkele lopende bezwaar- en beroepsprocedures die mogelijk nieuwe geleerde lessen en kennis opleveren. En we hopen dat lezers van blogs zoals deze met gratis tips komen via ons contactformulier.

Uiteraard publiceren we nieuwe kennis en informatie zo spoedig mogelijk! Volg ons ook op Twitter, @burgerheid.nl.